Kenmerken van De Bongerd

De woningen binnen het woonproject De Bongerd zijn aantrekkelijk vormgegeven, dit geldt op de eerste plaats voor de individuele woningen, maar zeker ook voor de buitenruimte. Elk woonblok is gegroepeerd rondom halfopenbare hofjes, waarin veel gemeenschappelijke activiteiten worden verricht. De Bongerd betekent letterlijk ‘boomgaard’, dat verwijst naar diverse fruitbomen, welke geplant waren in de gemeenschappelijke tuinen die voorheen de locatie vormden. De woningen zijn energiezuinig en milieuvriendelijk gebouwd.

Elke groene woonwijk is energiezuinig en milieuvriendelijke gebouwd, maar de genomen maatregelen bij De Bongerd gaan verder, dan is beschreven door het Nationaal Pakket Duurzaam Bouwen. Bij De Bongerd is gebruik gemaakt van houtskeletbouw, het vurenhout was voornamelijk afkomstig uit Canadese of Scandinavische productiebossen. Natuurlijk zijn betonvloeren gestort, deze gegoten dekvloeren zijn gemaakt op basis van gipsanhydriet, dat gemaakt is van rogips, deze gipsvorm is minder milieubelastend, want het is industriële reststof.

Een dampdichte folie is niet gebruikt bij de wanden van de houtskeletten, in plaats daarvan is cellulose gebruikt, dat feitelijk gerecycled papier is, maar wel zorgt voor een hogere isolatiewaarde van ondermeer gevels, vloeren en daken. Een meerderheid van de woningen is ook nog uitgevoerd met een zonneboilercombi, dat zorgt voor het warme tapwater en het warme water voor bijvoorbeeld cv-installaties. De woningen maken hierdoor optimaal gebruik van de warmte, dat afgegeven wordt door de zon, tevens hebben drie woningen warmtewanden.

De wanden van de woningen, waarbij warmtewanden zijn toegepast, zijn afgewerkt met leemstuc. Warmtewanden zijn energiezuinig en hebben in combinatie met leemstuc een positieve invloed op het binnenmilieu. De toiletten zijn ook bijzonder, deze zogenoemde waterzuinige toiletten hebben een ‘Gustavsbergsysteem’, waardoor slecht vier liters water per spoelbeurt wordt verbruikt. Een drietal woningen hebben de beschikking over fotovoltaïsche cellen (zonnepanelen), het zonlicht wordt hierdoor omgezet in elektriciteit.

Huurprijzen woningen van De Bongerd

Op elke pagina binnen zuinigopruimte.nl wordt aandacht besteed aan de architectuur en specifieke kenmerken van woningen. Het is misschien ook wel interessant prijzen te vermelden, in dit geval zijn de prijzen van toepassing op De Bongerd. De eengezinswoningen met vier kamers hadden in 1997, een huur met een hoogte van minimaal € 470,- en maximaal € 525,- per maand. De tweekamer appartementen kosten op zijn minst € 350,- per maand en de driekamer maisonnettes hebben een minimale prijs van € 460,- per maand.

Kenmerken van Woonderij EOS

Woonderij EOS is in 1999 opgericht, het doel van deze vereniging is het bevorderen van samen bouwen en ook bewonen van een mens-, milieu- en natuurvriendelijke omgeving in Zutphen. De 29 grondgebonden woningen zijn als eerste gebouwd, de bouw hiervan is gestart in juni van 2004 en de eerste woningen waren in april van 2005 al gereed. Woonderij EOS is bijzonder, omdat aandacht wordt geschonken aan de minder bevoordeelde mensen in de samenleving, tevens worden besparende energiesystemen en milieuvriendelijke bouwmaterialen toegepast.

In september van 1996 wordt in Zutphen al gesproken over een eerste ecologisch en sociaal woonproject. Het aantal belangstellenden overstijgt het aanbod, waardoor een wachtlijst ontstaat. Een wachtende belangstellende heeft uiteindelijk het initiatief genomen tot een tweede ecologisch en sociaal woonproject (VWZ-2). De gemeente Zutphen heeft geen bezwaren tegen een tweede woonproject, de afdeling Ruimtelijke en Economische Ontwikkeling wijst de woonwijk Leesten-Oost aan als meest geschikte locatie.

De gemeente heeft bij de ontwikkeling van de nieuwe woonwijk tamelijk veel invloed kunnen uitoefenen. Zij hebben de omvang van het project kunnen bepalen, waarbij gekozen moest worden tussen een hele woonwijk of een geïsoleerde eenheid. Tevens heeft de gemeente Zutphen bepaald, hoe gebouwd moest worden, waarbij ecologische bouw en vormgeving een rol speelden. Daarnaast is door de gemeente aandacht besteed aan de integratie van het woonproject binnen de woonwijk en het omringende landschap.

Milieu- en natuurvriendelijkheid van Woonderij EOS

Elke woning binnen Woonderij EOS is ontwikkeld, zodat een lage EPC-norm (Energie Prestatie Coëfficiënt) behaald kan worden, ook moesten zoveel mogelijk milieuvriendelijke materialen gebruikt worden. Bij aanvang van het project is gedacht aan houten deur kozijnen, muren van kalkzandsteen, vegetatiedaken, natuurlijk hout dat is goedgekeurd en is voorzien van een FSC-keurmerk en zelfs isolatiemateriaal van papier. De gebruikte verven moesten milieuvriendelijk zijn van aard, dit was een criteria voor vrijwel elk materiaal.

Een lage temperatuur verwarming is toegepast en een regenwatersysteem dat ook gebruikt kon worden voor het doorspoelen van de toiletten. Woonderij EOS beschikt over een gezamenlijke fietsenstalling en een ‘Green Wheels’ auto is beschikbaar, die door leden gebruikt kan worden. Het woonproject is natuurvriendelijk, omdat veel gevarieerd groen is aangebracht, tezamen met de vegetatiedaken en speciale dakpannen, waarin gierzwaluwen zich kunnen nestelen zonder gestort te worden door buitenstaanders.

Kenmerken van ’t Rieshout

t‘Rieshout was van oorsprong een groter project, want in het bestemmingsplan van de gemeente Overbetuwe was rekening gehouden met de ontwikkeling van circa 300 woningen. Pepping Bouw BV heeft het initiatief genomen tot de bouw van een duurzame woonwijk, voor deze ideologie was binnen het oorspronkelijke bestemmingsplan geen ruimte. Uiteindelijk is gekozen voor 250 woningen in combinatie met speelplaatsen en een groot aantal groene wandelpaden. De laatste fase van ’t Rieshout is in 2004 opgeleverd.

Een totaal van zes architecten zijn betrokken bij de ontwikkeling van ’t Rieshout, hierdoor is een levendige en gevarieerde woonwijk ontstaan. Twee kenmerkende elementen zijn de Laan, dit is een bomenlaan die de hoofdontsluiting van de woonwijk vormt en een spannend en ruimtelijk beeld creëert. Tevens is de Groene zone aanwezig, een aangesloten groen gebied, dat van belang is bij het waterbeheer en tegelijkertijd ook zorgt voor recreatie. De woningen maken optimaal gebruik van de mogelijkheden van bodem en zon.

Van warmtepomp- tot warmteterugwinsysteem

Elke woning in de woonwijk heeft de beschikking over een combinatie van een tweetal installaties, deze installaties versterken elkaar in hun werking. Het warmtepompsysteem zorgt voor een ideaal klimaat. Het systeem bepaald zelf uit welke bron de koelte of de warmte gehaald moet worden, waarbij de energiekosten als bepalende factor optreden. De zon geeft bijvoorbeeld warmte, hierdoor kan de boiler of de woning kosteloos worden verwarmd. Mochten beide op temperatuur zijn, dan wordt automatisch de accu in de bodem opgewarmd/opgeladen.

Een ander systeem is het warmteterugwinsysteem, dit systeem bevat een tweetal ventilatoren en een warmtewisselaar. De ventilatoren zorgen ervoor dat de vuile afgezogen lucht, de frisse buitenlucht voorverwarmt. Het rendement van een dergelijk systeem is naar eigen zeggen 96%, de buitenlucht kan van 0 graden worden verwarmd tot 19 graden, bij een binnentemperatuur van 20 graden. Het zal in de woning niet gaan tochten door de voorverwarmde lucht, wel hebben de bewoners een energiezuinig geventileerde, maar ook een gezonde woning.

Een laatste paradepaardje van de ontwerpers is het duurzame watersysteem. Het watersysteem is ontwikkeld met behulp van het Waterschap Rivierenland. Het is bekend dat regenwater relatief schoon is, dit water hoeft niet afgevoerd te worden naar het riool om vervolgens gezuiverd te worden. Het regenwater wordt teruggebracht naar de sloot, dit is goedkoper en beter. Een droogvallende watergang is geplaatst voor het regenwater, ook wel ‘wadi’ genoemd, dat dal in het Arabisch betekent en omschreven kan worden als ondiepe laagten in een groenstreek.

Kenmerken van Stad van de Zon

Bij het ontwerp van het project is uitermate veel aandacht besteed aan de CO2-emissieneutraliteit. Het Carré, dat gezien kan worden als het centrale gedeelte van de woonwijk, beschikt over vele zonnepanelen, die zich bevinden op de daken van de woningen, maar ook een groot aantal voorzieningen (bijv. horeca, scholen en medische- en sportfaciliteiten) zijn aanwezig. Tezamen met de energiezuinige woningen, een drietal windturbines en de aanleg van bossen in het recreatiegebied moet dit zorgen voor CO2-emissieneutraliteit.

De toepassing van 2,45 MW (Mega Watt) photovol zonnepanelen zorgt voor de actieve zonne-energie. De zonnepanelen maken onderdeel uit van het 5 Mega Watt PV-project, waar naast de Stad van de Zon ook Alkmaar en Langedijk aan deel namen. Het genoemde project was onderdeel van het Europese SunCities-project, met als hoofddoel een significante bijdrage te leveren aan doelstellingen op het gebied van CO2-reductie. Het doel is niet meer energie te verbruiken met werken, wonen en verkeer, dan wordt opgewerkt met de zonnepanelen.

Het bouwen van energiezuinige woningen (ISO++) en het plaatsen van een drietal windturbines moesten hieraan ook een bijdrage leveren. De Stad van de Zon heeft vier plandelen, elk plandeel kenmerkt zich anders, ten eerste worden niet alle plandelen gelijktijdig opgeleverd. De woningen in plandeel één liggen grotendeels aan het water, dit plandeel moest worden opgeleverd in 2007. De bouw van plandeel twee heeft nog een drietal jaren op zich laten wachten, in 2010 is daadwerkelijk gestart met de verhuur en verkoop van de woningen.

Plandelen van Stad van de Zon

Plandeel twee heeft een hoge bebouwingsdichtheid, en heeft ook vele voorzieningen, dit plandeel vormt niet voor niets het centrale gedeelte van de Stad van de Zon. De duur van de bouwwerkzaamheden is ondermeer vertraagd door marktomstandigheden die zijn verslechterd. De deellocatie Hemelboog is bijvoorbeeld in 2009 opnieuw in de verkoop gegaan. Het zou logisch zijn als plandeel drie volgt na plandeel twee, maar plandeel vier is eerder gerealiseerd dan plandeel drie, dit plandeel ligt in de overgang van recreatie naar stedelijk gebied.

Het vierde plandeel wordt gekenmerkt door een ruime opzet en de verschillende woningtypen zijn in grote mate gemengd. Een eerste deel van de woningen is in 2007 al gerealiseerd, maar nog steeds is ook plandeel vier nog niet geheel voltooid. De woonvelden, die zich bevinden aan de oost- en westzijde waren recentelijk nog volop in ontwikkeling. Plandeel drie, ofwel het Land van Luna bevat onder andere een school en diverse woningen, waarvan het ontwerp is vastgelegd in het voorjaar van 2009, eind 2009 waren 15% van de woningen gerealiseerd.

Kenmerken van Het Carre

De sociale huurwoningen zijn geplaatst in een zogenoemde carrévorm, het is een voorbeeldproject op het gebied van milieuvriendelijke energietechnologie. Bij het ontwerp van het dorp is de nadruk gelegd op duurzame oplossingen. Het gebruik van recyclebaar materiaal en de toepassing van aardwarmte en zonne-energie als duurzame energiebronnen zijn voorbeelden van duurzame oplossingen. De warmte wordt door zonnecollectoren geleverd, in combinatie met een elektrische warmtepomp, welke ’s winters warmte ontrekt aan de bodem.

De warmte wordt ontrokken uit aquifers, die zijn gelegen op een diepte van 40 meter, deze aquifers worden aangesproken zodra de zonnecollectoren niet langer kunnen voorzien in de vraag naar warmte. Net als veel groene woonwijken, is Het Carre ook voorzien van vloerverwarming, dat een voorbeeld is van een laag temperatuursysteem, dit systeem is in staat te zorgen voor koeling in de ’s zomers. De warmtepomp kan namelijk koude-energie ontrekken uit de aquifers. (aquifers zijn watervoerende lagen in de ondergrond, zoals zand)

Het dorp is niet alleen duurzaam, maar onderscheidt zich ook nog door haar ontwerp. Het Carre is te kenmerken als een klassiek, maar gesloten bouwwerk. De architect heeft gekozen voor ingetogen karakter, dat ook past bij het motto van de gemeenschap: gemeenschapszin, ecologie en spiritualiteit. Het Carre is eigenlijk niet te omschrijven als een dorp, want het is één bouwwerk, met afwisselende woonlagen, bestaande uit één, twee of drie lagen. Elke woning is individueel herkenbaar, middels een uitgebouwde pui, gevestigd op de begaande grond.

De woningen beschikken over vier, vijf of zes kamers, waarbij de woonkamer aan de tuinzijde is gevestigd en de keuken aan de straatzijde. Het gebruik van grote oppervlaktes glas, dat reikt tot aan de vloer, zorgt voor een goed contact vanuit het appartement met de straat. Het gehele dorp is uitgevoerd met zeer smalle en verticale ramen, die gecombineerd zijn met doorgaande betonnen banden, welke horizontaal zijn bevestigd in de gevel. Tevens beschikt de gevel over speciale bakstenen, die donkergeel en groen zijn getint en wit genuanceerd.

Afsluitbaar ecodorp

Het Carre kan betreden worden via een halfronde poort, deze poort kan afgesloten worden, in verband met sociale veiligheid van het gebied. De poort kenmerkt zich door een gietijzeren hekwerk, dat fraai is gerestaureerd en stamt uit de jaren dertig. Elke achtertuin is aangesloten op het gemeenschappelijke, maar ook openbaar binnengebied. Een afscheiding is nog wel te vinden, want de tuinen kunnen worden gescheiden van het binnengebied door een scherm van houten lamellen. Naast duurzaam is Het Carre ook een architectonisch hoogstandje.

Kenmerken van EVA-Lanxmeer

De Stichting EVA heeft een aantal principes opgesteld voorafgaand aan het project, deze principes hadden ondermeer betrekking op de al aanwezige kwaliteiten van de omgeving, die uiteraard moesten worden bewaard en het liefst versterkt moesten worden. Energie- en stofkringlopen moesten waar mogelijk gesloten worden en natuurlijke kringlopen moesten worden blootgelegd. De architectuur had als taak een verbinding te creëren met landschappelijke elementen, dat geen eenvoudige opdracht was gezien de omvang van het gebied. (24 hectare)

Ook moest zorg gedragen worden voor een optimale inbedding van duurzame energievoorziening en waterhuishouding in het stedenbouwkundige plan. Bij de ontwikkeling van het project mochten ontmoetingsplekken voor toekomstige bewoners niet worden vergeten en moesten voorwaarden worden geschept, zodat participatie en eigen initiatieven voor het beheer van de woonwijk door bewoners wordt bevorderd. EVA-Lanxmeer telt circa 250 appartementen en woningen, deels met ruimte voor bedrijvigheid en voor meerdere inkomenscategorieën.

De grondleggers van EVA-Lanxmeer vonden het belangrijk, dat wonen en werken in de woonwijk zoveel mogelijk wordt gecombineerd. Het groen in het gebied heeft een natuurlijk karakter en is zelfs gedeeltelijk gericht op voedselproductie. Een gedeelte van de plannen, ofwel fase één was aan het eind van 2005 afgerond. De Werfterp was toen bijvoorbeeld nog niet gereed, dit is een ecologisch woonwerkproject, dat zich afspeelt rondom een terp aan de rand van de woonwijk. Tevens biedt EVA-Lanxmeer ruimte voor experimentele energie- en milieuzuinige woningbouw.

Eindige en oneindige energie

EVA-Lanxmeer had bij aanvang drie pijlers, dit waren ateliers, kantoren en natuurlijk woningen. Een zogenoemd EVA Centrum moest ook worden gebouwd net als de stadsboerderij Caetshage. De appartementen en woningen stonden uiteraard het meest centraal, een grote variatie in woonvormen is toegepast en ook is het milieu niet vergeten. Elke woning mag bijvoorbeeld niet meer gebruiken dan 40 GJ (Giga Joule) aan fossiele energie, hiervan mag maximaal 15 GJ bestemt zijn voor ruimteverwarming en 25 GJ is bestemt voor onder andere installaties.

De bedrijfsgebouwen en kantoren mochten een EPC waarde (Energie Prestatie Coëfficiënt) hebben van maximaal 50% van de norm die algemeen geldt voor U-bouw. Het is niet toegestaan mechanische ruimtekoeling toe te passen en huishoudwater wordt toegepast als bron voor koeling en verwarming. Stichting EVA had in haar plannen ook opgenomen dat onnodig energieverbruik absoluut voorkomen moest worden en dat duurzame en onuitputtelijke bronnen gebruikt moesten worden net als het zogenaamde ‘eindige bronnen’. (kernenergie of olie)

Kenmerken van De Buitenkans

De bewoners van De Buitenkans leven in een oase, maar dan in Nederland. Auto’s mogen de woonwijk niet betreden, alle woningen zijn duurzaam gebouwd en De Buitenkans organisch vormgegeven, ook is sprake van een hoge mate van socialiteit tussen de bewoners. Het idee voor een ecologische woonwijk is al ontstaan in 1999, na bijna zes jaar plannen maken en vergaderen is het idee werkelijkheid geworden. De woningen zijn niet alleen duurzaam, vanwege het gebruik van duurzame bouwmaterialen.

Zonneboilers zijn gestationeerd, waarin het water wordt verwamt door de zon. De woningen beschikken over een zogenoemde lage temperatuurverwarming, de benedenverdieping heeft bijvoorbeeld wandverwarming, dat vergelijkbaar is met normale vloerverwarming alleen dan bevestigd in de wanden. Niet alleen is goed nagedacht over de gebruikte materialen, ook is veel aandacht geschonken aan het uiterlijk van de woningen, organische vormgeving was het uitgangspunt van de architecten, dus geen rechte en gelijkvormige woningen.

Elke woning bij De Buitenkans is verschillend, geen tussen- of hoekwoning is gelijk aan elkaar, dit geldt ook voor de twee onder één kap woningen en de vrijstaande woningen, maar de woonwijk is alles behalve chaotisch. De woningen zijn allemaal uitgevoerd met sedumdaken, sedum is een vetplant die zeer goed is opgewassen tegen extreme omstandigheden als droogte en warmte. Tevens beschikken alle woningen over dezelfde daklijsten, het stucwerk (leemstuc of leemfinish) en het boven houtwerk is ook bij elke woning hetzelfde.

Sociale woonwijk

De Buitenkans is vrij van auto’s, deze zijn allen geparkeerd aan de rand van de woonwijk op een speciaal ingerichte parkeerplaats. De Buitenkans geeft de bewoners een ruimteloos gevoel, de grote vijver en de bosrand die de woonwijk omgeven zijn hiervoor mede verantwoordelijk. Ook is het sociale element niet te onderschatten, hiervoor zorgt niet alleen het buurthuis, maar ook de gemêleerde bewonersgroep. De prijzen van de verschillende woningen zijn zeer uiteenliggend, waardoor niet alleen gezinnen worden aangetrokken, maar ook renteniers of werkenden.

Het terrein en de bosrand worden door de bewoners van De Buitenkans op eigen initiatief beheert, de activiteiten zijn natuurlijk niet verplicht, maar zorgen wel saamhorigheid. De woonwijk is niet meer dan 15 minuten lopen verwijderd van een station en ’s morgens zijn op niet meer dan 10 minuten fietsen, vele herten te aanschouwen. De Buitenkans is gerealiseerd in collectief particulier opdrachtgeverschap. Bij de aanvang van de bouwwerkzaamheden waren niet alle woningen verkocht, hierdoor is de Alliantie Flevoland partner geworden in het project.

Hoe denkt de gemiddelde Nederlander over verommeling van het landschap?

De meldingen en eerste uitkomsten van het panel ‘De Groene Peiler’ zijn aangeboden aan de toenmalige minister van VROM, Jacqueline Cramer. De meest in het oogspringende conclusie was, dat 90% van de Nederlanders het belangrijk vindt om de verommeling van het landschap aan te pakken. Overigens wordt ook zeer sterk getwijfeld aan de haalbaarheid, want slechts 20% van de mensen denkt dat de verommeling de komende vijf jaren ook daadwerkelijk wordt aangepakt. In Nederland worden bepaalde zaken al zeer snel overdreven, want het is niet in heel Nederlands slecht gesteld met het landschap.

Hoe wordt tegenwoordig omgegaan met natuur en milieu?

Het overheidsbeleid is tegenwoordig wel gericht op het bewust omgaan met natuur en milieu. In het verleden werden verouderde kantoorgebouwen over het hoofdgezien en werden nieuwe complexen gebouwd ten koste van het groen. U kunt op deze website nu ook verhalen lezen van bijvoorbeeld bouwprojecten, waarbij wel eerst is gedacht aan het Nederlandse landschap. In totaliteit zijn een zevental verhalen te vinden met goed overdachte bouwprojecten. Mocht u trouwens nog op zoek zijn naar resultaten van bijvoorbeeld het meldpunt Zuinig op Ruimte, dan kunt u terecht op de pagina met handige links, naar bijvoorbeeld de Provinciale Milieufederaties, maar u kunt ook informatie vinden over bouwproducten als dakkapellen en andere aanverwante producten.